Kolory bursztynu – skąd bierze się różnorodność barw

Barwa bursztynu od zawsze fascynowała zarówno jubilerów, jak i miłośników historii naturalnej. Niewielki kawałek żywicy sprzed milionów lat może lśnić odcieniami miodu, śmietanki, wiśni, a nawet zieleni czy głębokiej czerni. Dla wielu osób bursztyn to po prostu złoto Bałtyku, jednak bogactwo kolorów tego minerału organicznego skrywa w sobie zaskakującą opowieść o dawnych lasach, procesach geologicznych i kaprysach czasu. W Manufakturze Bursztynu – Muzeum Bursztynu każdego dnia obserwujemy, jak różnorodność barw wpływa na sposób postrzegania i wartościowania tego niezwykłego surowca.

Narodziny barwy w bursztynie – od żywicy do kamienia

U źródeł koloru bursztynu zawsze znajduje się żywica, która niegdyś wypływała z pni pradawnych drzew iglastych. Ta lepka substancja miała za zadanie zabezpieczać roślinę przed uszkodzeniami i infekcjami, a jej cechą charakterystyczną była wysoka lepkość oraz podatność na zmiany chemiczne. To właśnie na tym etapie zaczyna się kształtować przyszła barwa bursztynu – początkowo żywica jest zwykle żółtawa lub jasnozłota, lecz jej dalsze losy prowadzą do powstania szerokiej palety odcieni.

Przez miliony lat żywica była stopniowo pogrążana w osadach, narażona na nacisk kolejnych warstw, działanie wody, tlenu, związków mineralnych i zmiany temperatury. W trakcie procesu polimeryzacji oraz utwardzania związki organiczne łączyły się w coraz bardziej stabilne struktury, a pierwotne związki barwne ulegały przeobrażeniom. Niewielkie różnice w składzie chemicznym żywicy, stopniu jej utlenienia czy obecności dodatkowych domieszek decydowały o tym, czy przyszły bursztyn stanie się bardziej klarowny, czy raczej mleczny i nieprzezroczysty.

Istotną rolę odgrywa również ilość pęcherzyków gazu, mikroskopijnych wtrąceń oraz kryształków soli. To właśnie one rozpraszają światło, tworząc charakterystyczną mętność lub efekt chmurek w bursztynie. Żywica bogata w pęcherzyki powietrza z czasem daje efekt bursztynu mlecznego, podczas gdy żywica wyjątkowo czysta, z niewielką ilością inkluzji, przekształca się w bursztyn o dużej przejrzystości, zbliżony wyglądem do miodu lub topionego cukru. W ten sposób pierwsze, jeszcze niewidoczne różnice w budowie wewnętrznej stają się z czasem fundamentem całego bogactwa kolorystycznego.

Nie bez znaczenia pozostaje środowisko, w którym żywica zalegała. Warunki beztlenowe sprzyjały zachowaniu jasnej tonacji, natomiast kontakt z wodą morską oraz związkami żelaza lub manganu mógł nadawać żywicy głębsze, bardziej przybrudzone odcienie. Proces ten nie przebiegał równomiernie – nawet w obrębie jednego złoża można znaleźć fragmenty bursztynu o zupełnie różnym zabarwieniu, co dla gemmologa jest nieocenioną wskazówką odnośnie do historii powstania konkretnego okazu.

Rola pęcherzyków, zanieczyszczeń i inkluzji w kształtowaniu barw

Najważniejszym czynnikiem wpływającym na barwę bursztynu jest sposób, w jaki materiał oddziałuje ze światłem. Na poziomie mikroskopowym bursztyn nie jest jednorodną bryłą, lecz skomplikowaną mozaiką mikroporów, pęcherzyków gazu i drobnych cząstek obcych. Rozmiar oraz koncentracja tych elementów decydują o tym, czy światło będzie głównie przechodzić przez kamień, czy też ulegać rozproszeniu i odbiciu, co prowadzi do powstania różnych wrażeń kolorystycznych.

Bursztyn transparentny powstaje tam, gdzie struktura jest stosunkowo jednorodna, a liczba inkluzji minimalna. Światło przenika przez taki materiał niemal swobodnie, nadając mu barwę delikatnie miodową, złocistą lub lekko pomarańczową. Gdy liczba pęcherzyków powietrza rośnie, pojawia się bursztyn mleczny, w którym światło jest wielokrotnie rozpraszane, co daje efekt jasnych, kremowych i czasami niemal białych tonów. W przypadku pęcherzyków o bardzo małej średnicy, ale wysokim zagęszczeniu, kolor bursztynu może przybrać postać gęstej chmury, często spotykanej w okazach z wyraźnie widocznymi strefami.

Do obrazu kolorystycznego dochodzą również zanieczyszczenia mechaniczne: pył drzewny, drobiny gleby, mikrofragmenty roślin czy okruchy innego materiału organicznego. Cząstki bogate w żelazo nadadzą bursztynowi odcień bardziej ciepły, czasem wręcz wpadający w rudość, natomiast domieszki węgla roślinnego z czasem prowadzą do powstawania ciemnych, brunatnych lub czarnych stref. Tego typu kontrasty powodują, że pojedynczy okaz może przypominać miniaturowe dzieło sztuki – z wyraźną granicą pomiędzy strefą mleczną i ciemniejszą, a także wyraźnie widocznymi liniami przepływu dawnej żywicy.

W ogromnej liczbie bursztynów występują inkluzje roślinne i zwierzęce – fragmenty liści, igieł, owady czy pająki. Ich kolor sam w sobie nie zmienia barwy bursztynu, ale wpływa na to, jak postrzegamy odcień i nasycenie całości. Ciemny owad zatopiony w bardzo jasnym bursztynie potęguje wrażenie przejrzystości i głębi, natomiast bogactwo drobnych fragmentów roślinnych może powodować, że okaz wydaje się bardziej zielonkawy lub przybrudzony. Dla badacza przyrodnika inkluzje stanowią bezcenne źródło wiedzy, natomiast dla rzemieślnika są elementem budującym niepowtarzalny charakter biżuterii.

Warto zwrócić uwagę na zjawisko tzw. bursztynu piankowego, w którym pęcherzyki gazu są tak liczne, że kamień staje się niezwykle lekki, matowy i często sprawia wrażenie bardziej kamienia niż żywicy. Tego typu materiał po obróbce potrafi mienić się subtelnymi przejściami barw od niemal białej po delikatnie żółtawą. Choć dawniej uznawany był za mniej wartościowy, dziś coraz częściej znajduje zastosowanie w projektach, w których poszukuje się wyrazistej, teksturalnej powierzchni.

Naturalna paleta bursztynu – od bieli po czerń

Większość osób kojarzy bursztyn z barwą żółtą lub pomarańczową, jednak naturalna paleta tego surowca jest niezwykle bogata. W samej tylko odmianie bałtyckiej wyróżnia się kilkadziesiąt typów barwnych, często określanych poetyckimi nazwami, które nawiązują do skojarzeń kulinarnych, przyrodniczych czy historycznych. Każdy z tych odcieni ma swoje unikalne właściwości, inne zachowanie w świetle dziennym i sztucznym oraz odmienny sposób starzenia się w czasie.

Jedną z najjaśniejszych odmian jest bursztyn mleczny, przyjmujący barwy od śmietankowej po niemal kredowobiałą. Tego rodzaju materiał często zawiera ogromną liczbę mikroskopijnych pęcherzyków gazu, przez co wydaje się lekki i miękki w odbiorze. Jego przeciwieństwem jest bursztyn przejrzysty, o kolorach od jasnożółtych po głęboko miodowe, nierzadko z delikatną domieszką czerwieni. W takich okazach światło gra wewnątrz kamienia, tworząc efekt żaru, który najlepiej widać, gdy bursztyn jest oglądany pod słońce.

Odrębną kategorię stanowi bursztyn koniakowy, często wybierany do klasycznej biżuterii. Jego barwa łączy ciepło pomarańczy z szlachetną głębią brązu, co nadaje mu charakter dojrzały i elegancki. Jeszcze ciemniejsze okazy przechodzą w odcienie mahoniowe, a z czasem – przy dalszym utlenianiu powierzchni – potrafią zbliżać się do niemal czarnej tonacji. Bursztyn czarny bywa w istocie mieszaniną żywicy z substancjami organicznymi, torfem czy fragmentami drewna, przez co jego struktura jest mniej jednorodna, a czasem wręcz warstwowa.

Szczególnym zainteresowaniem cieszą się bursztyny o odcieniach czerwonych i wiśniowych. Tego typu barwa powstaje zazwyczaj w wyniku długotrwałego działania tlenu i promieniowania, które stopniowo przyciemniają powierzchnię, nadając jej głęboki, nasycony kolor. Czerwony bursztyn jest rzadki, często występuje w niewielkich fragmentach i wymaga ostrożnej obróbki ze względu na kruche strefy przy powierzchni. W biżuterii tworzy wyrazisty kontrast z jasnymi metalami, a w kolekcjach muzealnych jest poszukiwany jako przykład wpływu natury na ewolucję barw w czasie.

Na drugim biegunie palety znajduje się bursztyn biały oraz niezwykle jasne odmiany kremowe. Ich wartość kolekcjonerska systematycznie rośnie, ponieważ odsetek takich okazów w urobku jest niewielki. Biały bursztyn często bywa też materiałem, na którym doskonale widać wszelkie ślady dawnych pęknięć i napraw natury, co czyni go wdzięcznym obiektem do obserwacji mikrostruktur w muzeach oraz pracowniach naukowych.

Zielony i niebieski bursztyn – rzadkie oblicza żywicy

Kolory zielony i niebieski w odniesieniu do bursztynu budzą największe emocje wśród zwiedzających Muzeum Bursztynu, ponieważ wydają się najbardziej zaskakujące. Wbrew obiegowym opiniom, większość zielonych bursztynów nie zawdzięcza swojego koloru barwikom obecnym w samej żywicy, lecz efektom optycznym i domieszkom mineralnym lub organicznym, które wniknęły w powierzchnię kamienia w trakcie długiego przebywania w osadach.

Naturalny zielony bursztyn Bałtyku zwykle ma odcień oliwkowy, szarozielony lub żółtozielony. Jego barwa jest efektem oddziaływania drobnych cząstek roślinnych, szczątków glonów, a niekiedy również związków żelaza i siarki. Te dodatki, zgromadzone głównie w warstwie przypowierzchniowej, sprawiają, że bursztyn pod światło może wydawać się bardziej żółty, podczas gdy w oświetleniu rozproszonym prezentuje przygaszoną zieleń. Rzemieślnicy często polerują takie okazy w sposób zachowujący część zewnętrznej warstwy, by zachować oryginalny, naturalny odcień.

Odmiennym zagadnieniem jest bursztyn niebieski, kojarzony głównie z okazami z Dominikany oraz niektórymi innymi złożami poza basenem Morza Bałtyckiego. Niebieska poświata nie wynika z tradycyjnego barwienia materii, lecz z efektu fluorescencji oraz rozpraszania światła o krótszej długości fali. W świetle dziennym bursztyn może wydawać się żółtawy, jednak w promieniach ultrafioletowych przyjmuje spektakularną niebieską lub niebieskawą barwę, która zachwyca kolekcjonerów na całym świecie.

W przypadku bursztynu bałtyckiego zjawisko niebieskawego odcienia jest znacznie subtelniejsze. Czasami wynika z obecności drobnych wtrąceń lub zbudowanych warstwowo stref, które w określonym oświetleniu nadają bursztynowi chłodniejszą tonację. W Manufakturze Bursztynu wykorzystuje się odpowiednie źródła światła, by wyeksponować te delikatne efekty, niewidoczne przy zwykłym, żółtawym oświetleniu pomieszczeń.

Zarówno zielone, jak i niebieskie bursztyny bywają też obiektem modyfikacji. Przezroczyste lub lekko żółtawe okazy mogą być poddawane obróbce termicznej w kontrolowanych warunkach i w obecności określonych związków, co wzmacnia ich barwę. Dla kolekcjonerów i muzealników kluczowe jest odróżnienie bursztynu naturalnego od modyfikowanego – najczęściej dokonuje się tego z użyciem lamp UV, mikroskopów oraz testów gemmologicznych, które ujawniają niejednorodność i charakterystyczne ślady zabiegów termicznych.

Wpływ czasu, tlenu i światła na zmianę koloru

Bursztyn nie jest materiałem całkowicie stabilnym – nawet po milionach lat procesy chemiczne w jego strukturze wciąż powoli zachodzą. Jednym z najważniejszych czynników wpływających na długoterminową barwę jest kontakt z tlenem. Warstwa przypowierzchniowa stopniowo ulega utlenieniu, co prowadzi do przyciemnienia i pogłębienia barwy. Jasne, niemal cytrynowe okazy z czasem mogą stać się bardziej miodowe, a ciepłe bursztyny przejrzyste przybierają barwy koniakowe lub brunatne.

Istotną rolę odgrywa także promieniowanie słoneczne, szczególnie zakres UV. Długotrwała ekspozycja na światło może powodować zarówno przyciemnienie, jak i delikatne zmatowienie powierzchni. W muzeach i profesjonalnych kolekcjach bursztyn przechowuje się więc w warunkach kontrolowanego oświetlenia, a ekspozycja jest planowana w taki sposób, by z jednej strony umożliwić zwiedzającym podziwianie kolorów, z drugiej zaś – zminimalizować procesy degradacyjne.

Starzenie się bursztynu objawia się również powstawaniem mikropęknięć, które zmieniają sposób rozchodzenia się światła przez kamień. Pojawiające się z czasem drobne siateczki spękań mogą powodować, że bursztyn wydaje się jaśniejszy lub bardziej mętny. Co ciekawe, wiele osób uznaje takie naturalne ślady czasu za zaletę, ponieważ dodają one okazowi charakteru i wyraźnie odróżniają go od współczesnych imitacji z tworzyw sztucznych.

Kolejnym elementem jest kontakt z substancjami chemicznymi, który może pojawić się zarówno w środowisku naturalnym, jak i w trakcie użytkowania biżuterii. Perfumy, kosmetyki, detergenty czy nawet pot ludzki w dłuższej perspektywie wpływają na powierzchnię bursztynu, często prowadząc do lokalnych zmian barwy i połysku. Dlatego też zaleca się, by biżuterię z bursztynem przechowywać z dala od agresywnych środków chemicznych, a przed użyciem kosmetyków zdejmować naszyjniki i bransoletki.

W Manufakturze Bursztynu – Muzeum Bursztynu szczególną uwagę przywiązuje się do konserwacji historycznych wyrobów. Specjaliści dokonują oceny stopnia utlenienia, planują sposób czyszczenia i zabezpieczenia okazu, by zachować oryginalną barwę w możliwie największym stopniu. Dzięki temu zwiedzający mają okazję porównać świeżo wydobyte kamienie z bursztynami, które stały się częścią ludzkiej kultury setki, a nawet tysiące lat temu, i zobaczyć, jak czas maluje na ich powierzchni własne barwy.

Jak człowiek modyfikuje kolor bursztynu

Obok naturalnych procesów kształtujących barwę, istotną rolę odgrywają zabiegi wykonywane przez człowieka. Już w dawnych warsztatach bursztyniarskich odkryto, że poprzez odpowiednie podgrzewanie można zmieniać tonację i przejrzystość kamienia. Współcześnie stosuje się zaawansowane techniki obróbki termicznej i ciśnieniowej, które wpływają na kolor, jednocześnie utrwalając strukturę i poprawiając parametry wytrzymałościowe.

Jedną z najpopularniejszych metod jest klarowanie bursztynu w olejach roślinnych lub innych odpowiednio dobranych mediach. Podgrzany w ten sposób kamień staje się bardziej przejrzysty, a barwa pogłębia się, przechodząc w tony miodowe lub koniakowe. Zabieg ten zamyka część mikroporów, dzięki czemu powierzchnia wydaje się gładsza i bardziej szklista. W niektórych przypadkach dochodzi również do powstania efektu tzw. iskier, czyli subtelnych, błyszczących refleksów wewnątrz bursztynu.

Innym typem obróbki jest kontrolowane przyciemnianie powierzchni poprzez jej utlenianie lub naświetlanie. Zastosowane w odpowiednich dawkach i czasie, techniki te pozwalają nadać jasnym bursztynom bardziej dojrzały wygląd, pożądany na przykład w biżuterii klasycznej. Należy jednak zaznaczyć, że w muzealnictwie wszelkie takie modyfikacje są dokładnie dokumentowane, a w przypadku eksponatów historycznych – zazwyczaj się ich unika, stawiając na zachowanie autentyczności okazu.

Osobną kategorię stanowią barwienia powierzchniowe i nasączanie. Jasny, porowaty bursztyn może chłonąć barwniki, co pozwala uzyskać szeroką gamę intensywnych kolorów, od zieleni po czerń. Tego typu wyroby, choć efektowne wizualnie, nie są utożsamiane z naturalną paletą bursztynu, a ich trwałość bywa ograniczona. Z czasem barwnik może płowieć lub nierównomiernie się ścierać, ujawniając jaśniejszy materiał pod spodem.

Dla świadomego odbiorcy kluczowe jest rozróżnienie między bursztynem naturalnym, modyfikowanym a imitacją. Naturalny okaz, nawet jeśli nosi ślady starzenia, jest świadectwem długotrwałych procesów geologicznych. Bursztyn modyfikowany zachowuje swoje organiczne pochodzenie, lecz jego wygląd został w określony sposób ukształtowany przez człowieka. Z kolei imitacje z tworzyw sztucznych lub innych żywic syntetycznych naśladują kolor i połysk, ale nie niosą w sobie tej samej historii, co prawdziwy bursztyn bałtycki.

Odcienie bursztynu a jego symbolika i wartość

Kolor bursztynu ma znaczenie nie tylko estetyczne, lecz także kulturowe i symboliczne. W wielu tradycjach bursztyn o barwie złocistej był utożsamiany ze słońcem, ciepłem domowego ogniska i ochroną przed złem. Jasne, mleczne okazy kojarzono z czystością i dzieciństwem, dlatego często pojawiały się w amuletach przeznaczonych dla najmłodszych. Głębokie bursztyny koniakowe i mahoniowe natomiast wiązano z dojrzałością, stabilnością i bogactwem.

Współcześnie odcień bursztynu wpływa również na jego wartość rynkową. Najbardziej cenione są rzadkie kolory – bursztyn biały, intensywnie czerwony, naturalnie zielony czy okazy o wyraźnych przejściach barwnych. Szczególne uznanie zdobywają kamienie, w których barwa współgra z interesującą strukturą wewnętrzną lub spektakularnymi inkluzjami. Dla kolekcjonerów każdy taki okaz jest unikatowy, a jego wartość wykracza poza cenę materiału jubilerskiego.

Warto zauważyć, że wraz ze wzrostem świadomości odbiorców rośnie także zainteresowanie bursztynem w jego formach mniej oczywistych. Kamienie z pozoru nieidealne, o nieregularnym rozłożeniu kolorów, naturalnych spękaniach i wyraźnej warstwowości, coraz częściej trafiają do projektów biżuterii autorskiej. Ich niestandardowa uroda odpowiada aktualnym tendencjom, w których podkreśla się autentyczność i indywidualny charakter materiału, zamiast dążyć do całkowitej jednolitości.

W Muzeum Bursztynu kolor staje się narzędziem opowieści. Zestawienie obok siebie bursztynów jasnych i ciemnych, zielonych i koniakowych, pozwala pokazać, jak różne oblicza może przyjąć ta sama pradawna żywica. Każdy odcień niesie inną narrację: o głębinach dawnego morza, o lasach iglastych sprzed milionów lat, o wędrówkach ludów handlujących bursztynem na szlakach łączących Bałtyk z południem Europy. Dzięki temu kolor przestaje być jedynie dekoracją, a staje się kluczem do zrozumienia historii ukrytej w niewielkiej bryle.

Jak dobierać i pielęgnować bursztyn w zależności od barwy

Kolor bursztynu może być pomocną wskazówką przy wyborze biżuterii i przedmiotów użytkowych. Jasne, mleczne odcienie doskonale komponują się ze srebrem i nowoczesnym wzornictwem, tworząc efekt subtelnej elegancji. Bursztyn koniakowy oraz miodowy chętnie łączy się zarówno ze srebrem, jak i złotem, a także z ciepłym brązem skóry czy drewnem, co podkreśla jego organiczne pochodzenie. Ciemne odcienie brązu i czerni doskonale sprawdzają się w projektach o charakterze bardziej wyrazistym, często inspirowanych motywami historycznymi.

Przy codziennym użytkowaniu warto pamiętać, że jasne bursztyny są nieco bardziej podatne na zabrudzenia powierzchniowe, które mogą wizualnie przyciemniać ich barwę. Regularne, delikatne czyszczenie miękką ściereczką oraz unikanie kontaktu z kosmetykami i detergentami pozwala zachować świeżość koloru na dłużej. W przypadku bursztynów ciemnych głównym zagrożeniem jest nadmierna ekspozycja na słońce, mogąca z czasem prowadzić do zmatowienia i utraty głębi odcienia.

Przechowywanie bursztynu najlepiej planować w pudełkach lub szkatułkach wyłożonych miękkim materiałem, z dala od bezpośredniego źródła światła. Dobrą praktyką jest oddzielenie bursztynu od twardych kamieni i metali, które mogłyby zarysować jego powierzchnię. W muzealnych magazynach stosuje się dodatkowo kontrolę wilgotności i temperatury, co ogranicza ryzyko powstawania nowych spękań i nadmiernego wysychania materiału.

Wybierając bursztyn, warto kierować się nie tylko modą, ale przede wszystkim indywidualnym odbiorem koloru. Niektórzy najlepiej czują się w otoczeniu ciepłych tonów, inni preferują chłodne zielenie lub delikatne kremy. W Manufakturze Bursztynu doradcy często zachęcają, by przy wyborze biżuterii po prostu przymierzyć kilka okazów o odmiennych odcieniach i wybrać ten, który najpełniej harmonizuje z karnacją, stylem ubioru i osobowością. Bursztyn, jako materiał żywy w swoim wyrazie, szczególnie dobrze reaguje na takie indywidualne podejście.

FAQ – najczęstsze pytania o kolory bursztynu

Dlaczego bursztyn najczęściej jest żółty lub miodowy?
Żółta i miodowa barwa to naturalny rezultat starzenia się żywicy drzew iglastych w warunkach ograniczonego dostępu powietrza. Związki organiczne ulegają polimeryzacji i lekkim procesom utleniania, co nadaje im ciepły odcień. W wielu złożach właśnie taka konfiguracja warunków była najczęstsza, dlatego w urobku dominują bursztyny w szerokiej gamie barw od jasnożółtej po intensywnie miodową.

Czy zielony bursztyn zawsze ma naturalny kolor?
Nie każdy zielony bursztyn zawdzięcza barwę wyłącznie naturze. Część okazów rzeczywiście posiada odcień oliwkowy lub żółtozielony na skutek domieszek organicznych i mineralnych. Jednak na rynku pojawia się też bursztyn, którego powierzchnia została przyciemniona, podbarwiona lub poddana obróbce termicznej, by wzmocnić zielonkawą tonację. Dlatego w przypadku intensywnie zielonych kamieni warto poprosić sprzedawcę o informacje dotyczące ewentualnych modyfikacji.

Skąd biorą się czerwone i wiśniowe odcienie bursztynu?
Czerwone i wiśniowe barwy powstają najczęściej w wyniku długotrwałego utleniania wierzchnich warstw bursztynu. Tlen i promieniowanie słoneczne stopniowo przyciemniają jasną żywicę, tworząc efekt głębokiej czerwieni, szczególnie widoczny przy odpowiednim szlifie. W naturze takie okazy są stosunkowo rzadkie i zazwyczaj mają cienką, ciemniejszą skorupę na jaśniejszym wnętrzu, co można dostrzec przy oglądaniu w silnym świetle.

Dlaczego niektóre bursztyny z czasem ciemnieją?
Ciemnienie bursztynu jest naturalną konsekwencją kontaktu z tlenem, światłem i drobnymi zanieczyszczeniami powierzchni. Warstwa przypowierzchniowa powoli się utlenia, cząsteczki organiczne przechodzą w formy o głębszej barwie, a mikropęknięcia zmieniają sposób rozpraszania światła. Proces ten może trwać dziesiątki, a nawet setki lat, dlatego stare wyroby bursztyniarskie często mają kolor znacznie ciemniejszy niż świeżo obrobione kamienie z tych samych złóż.

Czy kolor bursztynu wpływa na jego wartość?
Tak, odcień jest jednym z kluczowych elementów wyceny, obok przejrzystości, wielkości i obecności inkluzji. Rzadkie barwy – takie jak biały, naturalnie zielony czy intensywnie czerwony bursztyn – osiągają wyższe ceny, zwłaszcza gdy towarzyszy im ciekawa struktura wewnętrzna. Jednocześnie coraz większą rolę odgrywa oryginalność: nieregularne przejścia kolorów, kontrasty i unikalne układy barwnych stref sprawiają, że pojedynczy okaz może być ceniony znacznie wyżej niż wynikałoby to tylko z jego masy.